مراحل قانونی و اداری دریافت مجوز کتاب از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی

چاپ و نشر هر کتاب درهر کشوری نیازمند به این است که شما قوانین و مقررات خاصی را رعایت کنید. در ایران از مهمترین مراحل برای انتشار کتاب شما، دریافت کردن مجوز نشر از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی خواهد بود. این مجوزها به نویسنده‌ها این امکان را خواهد داد که آثارشان را به صورت قانونی و در چارچوب ضوابط اسلامی منتشر نمایند. ما در این مقاله که توسط آرمانسا تهیه و تولید شده است، مراحل قانونی و اداری دریافت اخذ مجوز چاپ کتاب را از وزارت ارشاد به تفصیل بررسی خواهیم کرد.

1- آشنا شدن با قوانین نشر کتاب

آگاهی داشتن از قوانین و ضوابط نشر کتاب از اهمیت زیادی برخوردار است؛ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برای صدور مجوز نشر کتاب قوانینی را وضع کرده؛ که باید توسط ناشر و نویسنده رعایت شود، این قوانین عمدتا مربوط به موارد مختلف است، که ما آنها را برای شما معرفی میکنیم.

• رعایت شئونات اسلامی : یکی از اصلی ترین شروط برای دریاف مجوز نشر این است که کتاب‌ها باید در محتوا و در شکل، مطابق با موازین اسلامی یکی باشند. و اصلا نباید شامل مطالب ضددینی، ضد اسلامی یا توهین آمیز نسبت به مقدسات مذهبی کشور شما باشد.
• حفظ حقوق بشر و رعایت اخلاق عمومی : کتاب‌ها اصلا نباید به انسان‌ها ، اقلیت‌های دینی و قومی توهین کند؛ همچنین بهتر است از نشر دادن مطالب غیراخلاقی یا تحریک آمیز خودداری نمایند.
• عدم تهدید به امنیت کشور : کتاب نباید دارای محتوای تهدید آمیز علیه امنیت ملی و اجتماعی کشور شما باشد.
• رعایت کردن کپی رایت و حقوق مالکیت معنوی : ناشر باید از کپی کردن حقوق دیگران و کپی کردن غیر مجاز خودداری نماید و در صورت نیاز، مجوزهای لازم برای استفاده از مطالب یا آثار دیگران را نیز دریافت نمایند.

2- ارسال نسخه اولیه به ارشاد

پس از اینکه نویسنده یا ناشر با آگاهی از قوانین نشر اقدام به نوشتن کتاب کرد، باید نسخه اولیه کتاب را به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ارسال کند. بهتر است این نسخه بصورت چاپی و در قالب معین به اداره کل کتاب وزارت ارشاد ارسال گردد.

این مرحله از اهمیت زیادی برخوردار است زیراکه در آن توسط کارشناسان ارشاد  به دقت بررسی خواهد شد؛ البته در صورتی که کتاب به زبان خارجی نوشته شده باشد، ترجمه آن نیز باید به دقت بررسی شود، در این مورد نسخه اصلی اثر باید به همراه ترجمه دقیق آن ارسال شود تا ارزیابی صحیح تری انجام شود.

ارسال کردن نسخه اولیه بهتر است به وزارت ارشاد به صورت حضوری و از طریق پست انجام شود، از آنجایی که کتاب باید با فرمت صحیح نیز ارائه شود، نویسنده یا ناشر باید نهایت دقت را در ارسال نیز داشته باشد.

3- بررسی و ارزیابی محتوای کتاب

پس از اینکه وزارت ارشاد نسخه اولیه را تحویل میگیرید با توجه به مقررات کتاب را مورد ارزیابی قرار دهد؛ این ارزیابی در چند مرحله انجام خواهد شد:

• بررسی کردن محتوای علمی و تخصصی : کارشناس‌های متخصص در زمینه موضوع کتاب، محتوای علمی و فنی خود را مورد بررسی قرار میدهند. این مرحله شامل این است که نکاتی درباره کیفیت علمی و یا ساختار کتاب به ناشر یا نویسنده اعلام خواهد شد.
• بررسی زبان و نگارش : برای وزارت ارشاد این مهم است که کتاب شما از نظر زبانی صحیح نیز باشد؛ اگر کتاب شما نیاز به اصلاح نگارشی یا ویرایشی داشته باشد کارشناس‌های مربوطه آن‌ها را پیدا کرده و به نویسنده اطلاع خواهند داد تا آن را رفع نماید.
• تطابق داشتن با اصول اخلاقی و اسلامی : در این مرحله کتاب شما با توجه به محتوایی که دارد با موازین دینی و فرهنگی مورد انطباق قرار خواهد گرفت، برای مثال کتاب شما نباید دارای توهین به مقدسات، جملات توهین آمیز علیه شخصیت‌های مذهبی یا سیاسی باشد.
• ارزیابی کردن تاثیرات اجتماعی و فرهنگی : علاوه بر این‌ها جنبه‌های دینی و علمی، تاثیرات اجتماعی و فرهنگی کتاب نیز مورد بررسی قرار خواهد گرفت. به طور خاص باید اطمینان حاصل کنید که کتاب محتوایی ندارد که باعث تشویش اقکار عمومی، ترویج خشونت یا افکار ضدنظام باشد.

4- ارائه نظر کمیته و اصلاحات احتمالی

در صورت لزوم ممکن است کمیته نظر خودش را به همراه پیشنهاد برای نویسنده یا ناشر ارسال کند. این اصلاحات معمولا شامل تغییرات محتوایی، حذف جملات خاص، تغییرات در نحوه نگارش یا حتی اصلاحات در فرمت کتاب است؛ نویسنده یا ناشر باید نسبت به اصلاحات خیلی دقت کند و در صورت نیاز نسخه جدید را ارسال کند.

گاهی ممکن است اصلاحات به گونه‌ای باشد که ناشر و نویسنده با آن مخالفت نمایند؛ در این صورت شما باید درخواست تجدید نظر ارسال کنید یا در برخی از موارد اگر امکانش وجود داشته باشد باید با وزارت ارشاد وارد صحبت شوید. با این حال در نهایت اصلاحات پیشنهادی امری ضروری خواهد بود و در صورتی که کتاب اصلاحات لازمی را داشته باشد، مجوز نشر صادر خواهد شد.

5- صدور مجوز نشر کتاب

بعد از اینکه بررسی‌ها و تغییرات اعمال شد، اگر کتاب با قوانین و ضوابط وزارت تطابق داشته باشد آرمانسا مجوز نشر صادر خواهد شد، این مجوز شامل اطلاعاتی مثل :

• نام نویسنده و ناشر
• عنوان کتاب
• تیراژ مجاز
• شماره ثبت کتاب
• تاریخ صدور مجوز

6- چاپ و توزیع کتاب

پس از اینکه شما مجوز خود را دریافت کردید ناشر میتواند کتاب خود را چاپ نماید. در این مرحله ممکن است چاپ در انتشارات ناشر شما انجام شود و یا به واحدهای چاپی داده شود که مجاز به چاپ آثار هستند. علاوه بر چاپ، توزیع کتاب به کتابفروشی‌ها، مراکز فرهنگی، دانشگاه‌ها و حتی پلتفرم‌های آنلاین نیز انجام می‌شود. با توجه به اینکه مجوز نشر از وزارت ارشاد دریافت شده است، ناشر باید به طور قانونی در بازار کتاب فعالیت نماید و کتابش را در دسترس عموم قرار دهد.

7- نظارت بعد از چاپ

در فرایند نشر کتاب وزارت، نظارت خود را بر آثار نیز به همراه دارد، این نظارت به ویژه بعد از چاپ کتاب اهمیت زیادی دارد؛ در صورتی که وزارت متوجه تخلفی در محتوای کتاب شود یا اگر کتاب پس از انتشار دارای مطالب مغایر با ضوابط باشد، ممکن است مجوز نشر کتاب لغو یا توقیف شود؛ به همین دلیل، ناشران و نویسندگان باید همواره از تغییرات در قوانین و دستورالعمل‌های وزارت ارشاد مطلع باشند و در جهت رعایت آن‌ها اقدام کنند.