آیا برای چاپ کتاب الکترونیکی نیاز به مجوز چاپ کتاب داریم؟(بررسی کامل قوانین و مراحل )

با گسترش فناوری و دیجیتالی شدن فضای مطالعه، کتاب‌های الکترونیکی به بخش بزرگی از بازار نشر تبدیل شده‌اند. نویسندگان زیادی به جای انتشار نسخه‌های چاپی ترجیح می‌دهند کتاب خودشان را بصورت فایل دیجیتال (PDF) منتشر نمایند. اما سوالی که شاید برای همه ما مطرح شود این است که آیا برای انتشار کتاب الکترونیکی هم نیاز به دریافت مجوز چاپ کتاب  دارد؟

مجوز چاپ کتاب چیست؟

قبل از هر صحبتی باید بدانید که مجوز چاپ کتاب چیست!
مجوز چاپ کتاب مجوزی است که توسط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی صادر می‌شود. در اصل این مجوز تایید کننده این است که محتوای کتاب شما با قوانین و مقررات کشور همخوانی داشته و میتواند به انتشار برسد.

در ایران هر گونه کتابی که در اختیار عموم قرار خواهد گرفت چه به صورت دیجیتال و چه بصورت چاپی در حالت کلی و ایده‌آل این است که دارای مجوز چاپ کتاب باشد تا سبب شود از لحاظ قانونی و فرهنگی نیز معتبر باشد. در اصل مجوز چاپ کتاب تضمین کننده این است که کتاب شما بصورت قانونی و بدون مشکل در کتاب فروشی‌ها و فروشگاه‌های اینترنتی عرضه شود.

آیا باید برای کتاب الکترونیکی هم مجوز چاپ کتاب دریافت کرد؟

باید بگوییم که این سوال شما به این بستگی دارد که نحوه انتشار کتاب به چه صورت است. در ادامه سناریوهایی را باهم بررسی خواهیم کرد:

1- انتشار کتاب در پلتفرم‌های رسمی

اگر شما تصمیم به این دارید که کتابتان را در پلتفرم‌هایی مثل کتاب‌راه ، طاقچه و… عرضه کنید یا حتی در فروشگاه‌های آنلاین ارائه نمایید از شما حتما مجوز چاپ کتاب را میخواهند. و آنها  بدون داشتن مجوز چاپ کتاب مسئولیت حقوقی کتاب شمارا  برعهده نخواهند گرفت و در سایت‌های رسمیشان ارائه نخواهند داد.

2- انتشار کتاب در سایت رسمی و یا کانال‌های تلگرامی

در شرایطی که شما می‌خواهید کتابتان را در سایت رسمی و یا کانال شخصی خودتان عرضه کنید از لحاظ قانونی نیازی به دریافت مجوز چاپ کتاب ندارید اما بدانید اگر بدون مجوز چاپ کتاب در صورتی که کپی یا سرقت اثر صورت گیرد دفاع کردن از حقوقتان سختتر نیز خواهد بود.

3- انتشار محدود برای هدف‌های آموزشی و یا دانشگاهی

اگر کتاب شما برای یک پروژه دانشگاهی و یا دوره آموزشی تهیه و تولید شده شما اصلا نیازی به مجوز چاپ کتاب ندارید زیراکه نمیخواهید آن را انتشار دهید. اما در زمانیکه دسترسی آن را برای عموم آزاد نمایید باید حتما مجوز چاپ کتاب را داشته باشید.

مزایای دریافت مجوز چاپ کتاب برای نسخه الکترونیکی

شاید شما بپرسید که اگر برخی از مسیرها نیازی به مجوز چاپ کتاب هم ندارد و چرا اصلا زحمت دریافت آن را به خودمان بدهیم زیراکه:

1- اعتبار و اعتماد مخاطب

کتاب‌هایی که دارای مجوز چاپ کتاب هستند در نگاه اول برای مخاطب شما معتبرتر خواهد بود و احتمال آنکه خرید هم بیشتر شود را دارد.

2- امکان فروش در پلتفرم‌های رسمی

شما تنها با داشتن مجوز چاپ کتاب میتوانید کتابتان را در سایت‌های رسمی طاقچه و فیدیبو و….عرضه نمایید.

3- ثبت رسمی اثر کتابخانه ملی و مراجع فرهنگی

مجوز چاپ کتاب ، اثر شمارا در پایگاه‌های کتابشناسی کشور به صورت رسمی ثبت میکند.

4- محافظت کردن از حقوق نویسنده

درصورتی که سرقت اثر یا کپی برداری بدون مجوز باشد، تنها در صورتی شما می‌توانید پیگیرد قانونی را انجام دهید که اثر شما دارای مجوز کتاب نیز باشد.

5- هموار شدن مسیر برای ترجمه و یا چاپ نسخه فیزیکی

اگر روزی شما بخواهید نسخه چاپی و یا بین‌المللی اثر خودتان را منتشر نمایید داشتن مجوز چاپ کتاب برای شما یک امتیاز بزرگ خواهد بود.

مراحل دریافت مجوز چاپ کتاب برای نسخه‎‌های الکترونیکی

برای اینکه کتاب الکترونیکی شما بصورت رسمی منتشر شود باید حتما مراحل زیر را طی نمایید:

1- دریافت شابک

شابک شماره شناسایی بین‌المللی کتاب شما است، برای دریافت کردن آن شما میتوانید به وب سایت خانه کتاب نیز مراجعه نمایید.

2- دریافت فیپا

فیپا یا فهرست نویسی پیش از انتشار کتاب شما توسط کتابخانه ملی انجام خواهد شد. که در آن اطلاعاتی مثل نام نویسنده، تعداد صفحات و موضوع و شابک در آن ذکر خواهد شد.

3- ثبت درخواست مجوز چاپ کتاب در سامانه وزرات ارشاد

در این مرحله شما باید فایل نهایی خودتان را به همراه اطلاعات فیپا، شابک و اطلاعات نویسنده در سامانه ارشاد ثبت نمایید تا مراحل بررسی محتوایی نیز شروع شود. پس از تایید نهایی مجوز چاپ کتاب برای شما صادر خواهد شد.

اگر بدون مجوز چاپ کتاب ،کتاب الکترونیکی را منتشر کنیم چه خواهد شد؟

خیلی‌ها فکر می‌کنند چون نسخه چاپی منتشر نخواهد شد، پس گرفتن مجوز چاپ کتاب ضرورتی ندارد، اما واقعیت این است که:

• در صورت انتشار محتوای مغایر با قوانین کشور، حتی در فضای دیجیتال، مسئولیت حقوقی شامل حال نویسنده یا ناشر خواهد بود.
• امکان ثبت رسمی و پیگیری حقوقی وجود ندارد. اگر اثرتان توسط دیگران کپی یا بازنشر شود، بدون مجوز چاپ کتاب امکان اثبات مالکیت سخت خواهد بود.
• از حضور در پلتفرم‌های بزرگ محروم می‌شوید. همان‌طور که گفتیم، فروشگاه‌های دیجیتال فقط با آثاری کار می‌کنند که دارای مجوز چاپ کتاب هستند.

چه کسانی باید مجوز چاپ کتاب را دریافت نمایند؟

چه کتاب‌نویس باشید، چه مترجم، چه مدرس یا ناشر، اگر قرار است کتابتان به صورت عمومی منتشر شود، گرفتن مجوز چاپ کتاب به نفع شماست. این قانون برای همه یکسان است؛ چه برای نسخه چاپی و چه الکترونیکی.

هزینه دریافت مجوز چاپ کتاب برای نسخه دیجیتال چقدر است؟

به‌طور کلی، دریافت شابک رایگان است، فیپا هزینه ناچیزی دارد و خود مجوز چاپ کتاب نیز توسط وزارت ارشاد رایگان صادر می‌شود. اما اگر از طریق یک ناشر اقدام کنید، ممکن است ناشر درصدی از درآمد فروش را در ازای انجام این امور بردارد.

جمع‌بندی نهایی

هرچند در برخی شرایط خاص می‌توان کتاب الکترونیکی را بدون طی مراحل رسمی منتشر کرد، اما گرفتن مجوز چاپ کتاب، همیشه تصمیمی هوشمندانه است. مجوز چاپ کتاب نه‌تنها اعتبار اثر شما را بالا می‌برد، بلکه امکان حضور در بازارهای رسمی، ثبت حقوقی اثر و افزایش اعتماد مخاطبان را فراهم می‌کند. پس اگر نویسنده‌ای هستید که به آینده‌ی حرفه‌ای خود اهمیت می‌دهید، در هر قالبی که کتابتان را منتشر می‌کنید، دریافت مجوز چاپ کتاب را در اولویت قرار دهید.